Kavşaklarda Geçiş Önceliği

Kavşaklarda geçiş önceliği mantığının anlaşılması için öncelikle kavşağın tanımı, çeşitleri ve özelliklerinin bilinmesi gerekecektir.

Kavşak; İki veya daha fazla karayolunun kesişmesi, birleşmesi ve ayrılması ile oluşan ortak alanlardır.

Kavşaklar, taşıdıkları risk bakımından meydana gelen kazaların temelini oluşturmaktadır. Bu durum kaza istatistiklerine de yansımaktadır.

Kaza oluş türlerinde yandan çarpmalı kazalar çoğunlukla kavşak kazalarına işarettir. Şehir içi trafiğin temelini oluşturan kavşaklarda ortalama kaza oranı %35’tir ve bu her 3 kazadan 1’ini oluşturur. Farklı açılarda ve ikiden fazla kolla birleşen kavşaklar olmakla beraber kazalara konu olan kavşak çeşitleri genelde 90 dereceye yakın birleşim gösteren “T” ve “+” şeklindeki kavşaklardır.

Sinyalize Kavşak

Sinyalize kavşaklarda ışık kurallarına göre hareket edilir. Ancak ışıkların fasılalı yanması yada hiç yanmaması durumlarıdna değerlendirmeler farklı olacaktır. Bu konunun detayı ışık analizlerinde değinilmiştir. bkz. ışık analizleri

Levhalandırılmış Kavşaklar

Levhalandırılmış kavşaklarda genel olarak levha kuralına göre hareket etmek gerekir. T kavşaklarda geçiş önceliği zaten anayola ait olmakla beraber tali yolda “Dur” veya “Yol ver” levhasının bulunması kanun uygulamasını baskın kılar. Ancak hem + hem de T kavşaklarda park araçlarının ve bina köşeleri gibi görüşü kısıtla yan faktörler sonucu tali yol aracının açı yakalayana kadar kavşak içine hafif ilerleme hareketi, sürücü tarafından alınan tedbiri gösterdiğinden bu tedbir üzerine meydana gelen kazaları salt kanuni düzlemde değerlendirmemek gerekir.

"+"" kavşaklarda yol ver levhaları altında dönüş levhasının oluşu, dönüş anındaki kuralı hatırlatır. Doğru gidene işletilmez.

Otoban, devlet yolu gibi yollarda kullanılan Anayol, tali yol ve beraberinde kullanılan Yol ver levhalı kavşaklar genel itibariyle; standartlara uygun, görüşe açık, hızlanma şeridi olan ve sürüş konforunu çok etkilemeyen kavşaklardır. Bu tarz düzenli yollarda kaza riski de azdır. Yol ver levhasının kullanıldığı yolun fiziki özelliği ile (hızlanma şeridi) hız kesmeden ayna kontrolü ile ilerlenebilir ancak kaza risklerini ortadan kaldırmaz. Kavşak levhalarında en net levha “DUR” levhasıdır. Kavşak kazalarında temel yaklaşımımız olan “dikkat ve yavaş” olma tedbirini sağlar. Bu nedenle dur levhalı kavşaklarda, görüşe engel faktörlerde beklenen sürücü davranışları dışında meydana gelen kazalarda asli kusur, levha ihlalini gerçekleştirenindir. Bunun dışında tüm kollarda dur levhasının olması kavşağı kontrolsüz olarak değerlendirmemiz gerektiğini gösterir.

Kavşaklarda Uyulacak Kurallar

Madde 57/a

Kavşaklarla ilgili ilk kanun maddesi incelendiğinde her araç kavşaklara yaklaşırken kavşağın durumuna göre yavaşlamak ve dikkatli olmak zorundadır. Bu ifade kavşak kazalarını incelemede temel prensip olmalıdır. Ayrıca şu unutulmamalıdır ki kavşaklarda uyulacak kurallar düzenleyici niteliktedir. Çoğu kanun maddesi dâhil olmak üzere bu madde de geçen ifadeler kaza sonucuna göre değil trafiğin düzeni için oluşturulmuştur.

Madde 57/b

Geçiş üstünlüğüne sahip araçlar için bkz.geçiş üstünlüğüne sahip araçlar

Bölünmüş Yoldan Gelen Araçlar

Bölünmüş yol uygulamaları trafiğin gereksinimine göre düzenlenmektedir. Genel itibari ile diğer yol koluna göre; daha uzun-düz-geniş ve yoğun trafik özelliklerine sahip olması beklenir. Peyzaj amaçlı oluşmuş kısa mesafeli refüj bölmeleri kollar arasında yukarıda sayılan farkların hiçbirini oluşturmuyorsa kavşak kontrolsüz olarak değerlendirilmelidir. Bununla birlikte iki eşit kolun; orta refüjle ayrılması, levhalandırmanın yapılmaması ya da her kola aynı levhanın konulması (dur) kavşağı yine kontrolsüz hale çevirecektir.

Dönel Kavşak

Güvenliğin en aza indiği kavşaklarda modern dönel kavşak uygulamaları, sinyalize çözümlerinden sonra gelir. Kavşaklara yaklaşmada prensip olan yavaşlama ve dikkat unsuru, dönel kavşakların fiziki şartlarından dolayı araçlarda manevrasal etkiler oluşturarak gerçekleşir. Kavşaklarda esas olanın kavşağın boş tutulmasıdır. Bu nedenle kavşak kollarının kitlenmemesi adına dönel adanın içindeki araca yol verilmesi gerekir. Ada içindeki aracın önceliği; hem kavşağın kitlenmemesi hem de yoğun gelen trafiği güvenli ve akıcı bir şeklide kanalize etmek içindir.

Modern dönel kavşaklarda dönüş yapacak araçlar ada içine girmeli ve bağlanacağı yolun sol şeridinden yoluna devam etmelidir. Bu sayede koldan sadece sağa dönecek olan araçlara da kolaylık sağlamış olacaktır. Bunun dışında sadece karşıya geçmeye çalışan araçlar adanın dışından hareket etmelidir ki ada içinde fazladan yoğunluk oluşturmamalıdır. Kollardan gelen her araç ada içindeki araca yol vermelidir ki kavşak kitlenmesin. Modern dönel kavşaklardaki ada, doğru gidecek araçlara engel oluşturduğundan ister istemez her kol hız kesme durumunda olacaktır.

"T" Kavşaklarda Geçiş Önceliği

Y.Madde 109: Dönüş yapan sürücüler, doğru geçmekte olan araçlara, öncelik verir.

"T" kavşaklarda geçiş önceliği birkaç istisna haricinde anayola aittir ve bu kural rahat uygulanabilir olduğundan en önemli tespit anayolun hızı ile alakalıdır.Kavşaklara yaklaşırken hızın düşürülmesi gerekir. Ancak bu ifade daha çok kontrolsüz kavşakları kapsar. Trafiğin düzeni ve akıcılığı adına anayolun tali yola göre hız avantajının olması gerekir. Ancak anayol aracının da hızını önceden düşürmesi gerektiği anlarda vardır fakat bu trafiğin yoğunluk durumuna göre ya da önceden beliren bir tehlike durumuna göre gerçekleşir.

Kontrolsüz Kavşak

Kavşaklarla ilgili ilk kanun maddesi incelendiğinde her araç kavşaklara yaklaşırken kavşağın durumuna göre yavaşlamak ve dikkatli olmak zorundadır. Bu ifade kavşak kazalarını incelemede temel prensip olmalıdır. Ayrıca şu unutulmamalıdır ki kavşaklarda uyulacak kurallar düzenleyici niteliktedir. Çoğu kanun maddesi dâhil olmak üzere bu madde de geçen ifadeler kaza sonucuna göre değil trafiğin düzeni için oluşturulmuştur. Özellikle kontrolsüz kavşaklarda değindiğimiz geçiş önceliğinin oluşma disiplini; iki aracın kavşak başında yavaş veya durağan karşılaşmasından (göz temasından) sonra kimin kime yol vereceği ile alakalıdır. Burada ifade edilen yavaş hızda geçiş; açık görüş kavşak alanlarında öncü kolun sabit hızında ya da yavaşlayarak durmadan geçebilmesi iken, görüş engeli durumlarda ise; geçişin durmaya yakın ya da durma şeklinde yapılabilmesi demektir.

Madde 57/c